دانش‌آموزان چشم ایران را در کتاب‌هایشان پیدا می‌کنند؟

نگرانی‌ها از حذف دریاچه ارومیه از نقشه‌های درسی

دنیای سبز تر - 19 مـهر 1396   13:51
 دانش‌آموزان چشم ایران را در کتاب‌هایشان پیدا می‌کنند؟

نگرانی‌ها از حذف دریاچه ارومیه از نقشه‌های درسی

جهان سبز- سارا اسلامی: همه می‌دانند که سال‌هاست حال چشم ایران‌زمین خوب نیست؛ از دهه 80 بود که به‌تدریج خبرهایی از خشک شدنش به گوش رسید ولی آن روزها شاید کمتر کسی تصور می‌کرد روزی برسد که شمارش معکوس مرگ دومین دریاچه بزرگ آب‌شور دنیا کلید بخورد. باید چند سالی می‌گذشت که این حقیقت تلخ برای همگان روشن شود؛ دریاچه ارومیه در معرض نابودی کامل قرار دارد.
این دریاچه روزگاری بزرگ‌ترین دریاچه داخلی ایران بود اما اکنون خشک‌سالی و خطاهایی که خودمان مرتکب شدیم، تپش قلب نگین فیروزه‌ای آذربایجان را به شماره انداخته است. حالا و در شرایطی که بعضی کشورها حال و روز دریاچه ارومیه را برای عبرت نسل نوجوانشان در کتاب‌های درسی خود گنجانده‌اند، خبر می‌رسد که وزارت آموزش‌وپرورش تصویر آن را از نقشه ایران در کتاب‌های درسی مقطع ابتدایی حذف کرده است. خبری که نادر قاضی‌پور نماینده ارومیه از ابتدای سال تحصیلی چند بار مورد تأکید قرار داده است. او حتی در نامه‌ای به سید محمد بطحایی، وزیر آموزش‌وپرورش خواهان پاسخگویی او به چرایی این امر شد.

آموزش‌وپرورش پاسخگو باشد
«احسان آذر» فعال محیط زیستی، هر اقدامی را که برخلاف مصالح محیط‌زیست باشد نادرست می‌داند و می‌گوید: «درصورتی‌که بحث‌های اخیر در مورد حذف نام دریاچه ارومیه از کتاب‌های درسی مقطع ابتدایی صحیح باشد، ذهنیت خوبی را برای دانش‌آموزان ایجاد نمی‌کند و بهتر بود چنین اقدامی انجام نمی‌شد.»
عضو انجمن حامیان پارک ملی دریاچه ارومیه در گفت‌وگو با خبرنگار جهان سبز می‌افزاید: «به‌منظور احیای دریاچه ارومیه باید مسائل مربوط به محیط‌زیست در حوزه‌های مختلف چون امور کشاورزی و مصارف خانگی، از طریق آموزش‌های فرهنگی وارد بطن جامعه شود و می‌توان از ظرفیت کتاب‌های درسی در این زمینه بهره گرفت.»  
او ادامه می‌دهد: «اکنون برخی کشورها ازجمله استرالیا و جمهوری آذربایجان وضعیت دریاچه ارومیه را به‌عنوان یک مطالعه موردی از اشتباهات زیست‌محیطی و اقداماتی که نباید در این حوزه انجام شود، در کتاب‌های درسی خود گنجانده‌اند اما متأسفانه سیستم آموزشی ایران در سال‌های گذشته درزمینهٔ آموزه‌های محیط زیستی بسیار ضعیف عمل کرده است.»
 
حبیب فرهنگ، یکی دیگر از فعالان محیط زیستی آذربایجان غربی نیز با اشاره به خشک شدن حدود 80 درصد از دریاچه ارومیه به جهان سبز می‌گوید: «نمایندگان ما در مجلس به موضوع حذف این دریاچه از نقشه ایران در یکی از کتاب‌های درسی دوره ابتدایی اعتراض کرده‌اند و دلایل آن را پیگیری می‌کنند؛ به هر حال اگر چنین موضوعی درست باشد، وزیر آموزش‌وپرورش باید توضیح دهد که آیا این اتفاق به‌صورت عمدی رخ‌داده یا سهوی بوده است.»
مدیرعامل کانون دوستداران طبیعت و حیات‌وحش ارومیه، بر لزوم تصحیح این اشتباه تأکید می‌کند و می‌افزاید: «خشک شدن دریاچه ارومیه، معضل بزرگی برای اقلیم منطقه است و باید اطلاع‌رسانی دقیقی در مورد دلایل، عواقب و چگونگی مقابله با آن صورت گیرد.»   
به گفته فرهنگ، شبکه تشکل‌های محیط زیستی استان آذربایجان غربی به دنبال راه‌حل‌های برای توقف روند خشک شدن این دریاچه هستند و موضوعات مختلفی را چون بارور کردن ابرها با همکاری متخصصان آلمانی پیگیری می‌کنند.

توجه ویژه به نگین فیروزه‌ای آذربایجان
با وجود این نگرانی‌ها، هر چند شخص وزیر آموزش‌وپرورش هنوز پاسخی به نامه نماینده ارومیه نداده است، اما «محمود امانی ‌طهرانی»، مدیرکل دفتر تألیف کتاب‌های درسی ابتدایی و متوسطه نظری در گفت‌وگویی اصل ماجرا را تکذیب کرد. او به خبر آنلاین گفته است: «ایشان در تذكری به وزیر آموزش‌وپرورش، گفتند تصویر دریاچه ارومیه از كتاب‌های درسی حذف شده است؛ البته به كتاب خاصی اشاره نكردند اما بررسی ما نشان می‌دهد احتمالاً ایشان به كتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم دبستان اشاره داشته است.»
بر اساس توضیح این مقام مسئول، دریکی از صفحه‌های کتاب یادشده نقشه‌ای دیده می‌شود که تأکید آن بر مرزهای ایران و همسایگانش بوده؛ به همین دلیل جزییات مربوط به هیچ‌کدام از این كشورها مانند اسامی شهرها، رودخانه‌ها و دریاچه‌ها در آن ذکر نشده است. بنابراین به‌صورت طبیعی نام و تصویری از دریاچه ارومیه نیز دیده نمی‌شود.
به گفته امانی‌ طهرانی، آموزش‌وپرورش رویکرد ویژه‌ای نسبت به محیط‌زیست در پیش‌گرفته است. او نمونه‌ای از این رویکرد را تدوین کتابی در حوزه محیط‌زیست می‌داند.
 
کتاب انسان و محیط‌زیست، از مهرماه سال جاری در پایه یازدهم به همه دانش‌آموزان تدریس می‌شود.
«نازیا ملک محمودی» سر تیم تألیف این کتاب به جهان سبز می‌گوید: «آموزش‌وپرورش، نه‌تنها تصویر دریاچه ارومیه را در هیچ‌یک از منابع درسی مقاطع مختلف تحصیلی حذف نکرده؛ بلکه برعکس، توجه ویژه‌ای به آن داشته است به‌گونه‌ای که دانش‌آموزان پایه دهم در کتاب جغرافیای ایران در سه صفحه با شرایط کنونی این دریاچه، چرایی و راه‌حل‌های احیا آن و همچنین اقدامات انجام‌شده، آشنا می‌شوند.»
او می‌افزاید: «در کتاب مورد اشاره، چندین تصویر ماهواره‌ای از دریاچه ارومیه درج‌شده است که شرایط این دریاچه را از حدود50 سال پیش تاکنون نشان می‌دهند.»
ملک محمودی ادامه می‌دهد: «پس از آشنایی دانش‌آموزان پایه دهم با شرایط کنونی دریاچه ارومیه، آن‌ها در پایه یازدهم کتاب انسان و محیط‌زیست را می‌خوانند؛ این درس با فعالیت‌های تحقیقی همراه است و دانش‌آموزان می‌توانند پژوهش‌هایی را درباره موضوعات مختلف زیست‌محیطی، از جمله دریاچه ارومیه انجام دهند.»
به گفته سر تیم تألیف منبع درسی انسان و محیط‌زیست، در این کتاب برای ایجاد امید و انگیزه در دانش‌آموزان به خبری مبنی بر افزایش 55 سانتیمتری سطح دریاچه اشاره شده است.
او می‌گوید: «هر دو کتاب جغرافیای ایران و انسان و محیط‌زیست به همه دانش‌آموزان در شاخه‌های مختلف نظری، فنی ‌و حرفه‌ای و کار و دانش تدریس می‌شود.»

حذف چشم ایران‌زمین از اسناد ملی؟
اما موضوع حذف تصویر دریاچه ارومیه از کتاب‌های درسی، تنها اخباری نیست که این روزها منتشر می‌شود. باز هم قاضی‌پور، نماینده ارومیه در گفت‌وگویی که چندی پیش با خبرگزاری خانه ملت داشت مدعی شد سازمان ثبت‌اسناد کشور، عکس دریاچه ارومیه را از نقشه ایران حذف کرده است. به گفته او این اتفاق برای «نخستین بار» رخ‌داده است اما چنین خبری در سال 1393 نیز منتشرشده بود؛ در تیرماه آن سال رسانه‌ها گزارش دادند «دریاچه‌ ارومیه در سند تک‌برگی و یک‌شکل کشوری که در همه جای ایران مورد استناد، توزیع، ثبت و ضبط قرار می‌گیرد نادیده گرفته‌شده است.» ماجرا ازاین‌قرار بود که سازمان ثبت‌اسناد و املاک کشور در پس‌زمینه اسناد تک‌برگی مالکیت، نقشه محوی از ایران را قرار داده بود که روی آن دریاچه ارومیه دیده نمی‌شد. در آن زمان ماجرا چنین توجیه شد که این تصویر، طرحی شماتیک از نقشه ایران بوده و به جزئیات اشاره‌ای نکرده است.  
پیگیری‌های خبرنگار جهان سبز برای مشخص شدن دلیل طرح دوباره این موضوع، باوجود تماس‌های مکرر با روابط عمومی سازمان ثبت‌اسناد و املاک کشور، بی‌نتیجه ماند.
00
نویسنده: سارا اسلامی