فناوری

مهندسی ژنتیک؛ بازوی کمکی حفاظت از محیط‌زیست

دنیای سبز تر - 19 مـهر 1396   10:05
مهندسی ژنتیک؛ بازوی کمکی حفاظت از محیط‌زیست

امروزه روش‌های گوناگونی برای بهبود عملکرد محصولات کشاورزی در سطح جهان مورد استفاده قرار می‌گیرد. استفاده از سموم شیمیایی، روشی متداول اما زیانبار برای کاهش خسارت ناشی از آفات و افزایش عملکرد محصولات کشاورزی است. حفظ سلامت انسان و محیط‌زیست دو فاکتور اساسی در کشاورزی صنعتی است که امروزه لزوم توجه به آنها با توجه به تعداد پرشمار مبتلایان به انواع بیماری‌های صعب‌العلاج و سرعت گرفتن تخریب محیط‌زیست بیش از پیش حس می‌شود.
 
به‌ گزارش پایگاه خبری جهان سبز به نقل از روزنامه شهروند و به قلم مسعود توحیدفر، استاد دانشکده فناوری‌های نوین دانشگاه شهید بهشتی؛ از طرفی، خسارت ناشی از آفات تا ٤٠‌درصد برآورد می‌شود که این به معنی کاهش معنی‌دار عملکرد محصولات کشاورزی است و از طرف دیگر استفاده بی‌رویه از سموم سلامت انسان و محیط‌زیست را به مخاطره می‌اندازد.
 
آلودگی آب و خاک به سموم شیمیایی، از بین رفتن موجودات غیر هدف و در نتیجه کاهش تنوع زیستی، سرعت گرفتن فرسایش خاک و در نتیجه افزایش غلظت ترکیبات شیمیایی آلاینده، تنها گوشه‌ای از مخاطرات ثابت شده استفاده از سموم شیمیایی برای محیط‌زیست است. کشاورزانی که هنگام عملیات سمپاشی در معرض این سموم قرار می‌گیرند و مصرف‌کننده‌هایی که محصولاتی حاوی بقایای سموم را مصرف می‌کنند، هر یک به نوعی در خطر هستند. تحقیقات نشان داده است، قرار گرفتن در معرض سموم شیمیایی یکی از دلایل عمده ابتلا به سرطان در کشور است. بخش زیادی از سم در شالیزارها استفاده می‌شود و نرخ سرطان نیز در نوار شمالی کشور بسیار زیاد است.
 
ما در ایران ٢٧‌هزار نوع سم مصرف می‌کنیم. سهم هر ایرانی از سموم مصرف‌شده در کشور ٤٠٠ گرم است. این رقم در اروپا ٧٠گرم است. کشت محصولات تراریخته علاوه بر این‌که باعث کاهش مصرف سموم می‌شود، بعضا مقدار سم مصرفی را به صفر کاهش می‌دهد. استفاده از فناوری مهندسی ژنتیک یکی از روش‌های ایمن برای کمک به حفاظت از محیط‌زیست و ارتقای سطح سلامت محصولات کشاورزی برای انسان است. مصرف سم در کشت گیاهان مقاوم به آفت به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابد. بسیاری از محصولات تراریخته با هدف مقاومت به آفات مهندسی شده‌اند که این امر مصرف سم را در کشت برخی گیاهان به صفر رسانده است.
 
بحث‌های دیگری نیز درباره کمک مهندسی ژنتیک به محیط‌زیست از طریق حفظ منابع آب و کاهش آن در کشاورزی مطرح شده است. در گذشته میزان بارش ٢٦٠میلیمتر بوده و الان ١٨٠میلیمتر شده است. منابع آب زیرزمینی ما در گذشته ١٣٢‌هزار‌میلیارد مترمکعب بوده و الان ٨٨‌هزار‌میلیارد مترمکعب شده است و ما هر روزه شاهد کاهش این مقدار هستیم. هم‌اکنون برخی محصولات تراریخته که کشت آنها نیازمند آب کمتر است به بازار ارایه شده است. درحال‌حاضر پژوهشگران در کشورمان درحال مهندسی برنجی تراریخته هستند که بی‌نیاز از کشت غرقابی است و نیاز آبی آن در حدی کاهش پیدا کرده است که قابل کشت در اقلیم خشک ایران هم باشد.
 
محصولات تراریخته به‌عنوان دستاوردهای سریع‌ترین فناوری پذیرفته‌شده توسط بشر، آثار شایسته تحسینی در مدیریت تغییرات اقلیمی، نیل به اهداف توسعه پایدار و تأمین امنیت غذایی داشته‌ است. کشت محصولات تراریخته در مدت ٢٠‌سال منجر به صرفه‌جویی در زیر کشت بردن ١٧٤‌میلیون هکتار از زمین‌های کشاورزی شده و به این ترتیب با جلوگیری از تغییر کاربری اراضی، کمک شایانی به حفظ محیط‌زیست کرده است.
 
در همین مدت مصرف ماده موثره آفت‌کش‌ها به مقدار ٦٢٠‌ میلیون کیلوگرم کاهش یافته است. استفاده از فناوری تراریخته باعث کاهش انتشار گاز دی‌اکسید کربن به مقدار ٢٦,٧‌میلیارد کیلوگرم تنها در یک‌سال شده ‌است. این مقدار معادل خروج ١٢‌میلیون خودرو از جاده‌ها به مدت یک‌سال است.
 
بنابراین استراتژی استفاده از این محصولات از طریق تمرکز بر افزایش تولید بدون افزایش سطح زمین‌های کشاورزی و با استفاده از ١,٥‌میلیارد هکتار زمین کشاورزی موجود و در نتیجه حفاظت از جنگل‌ها نقش بی‌بدیلی در حفاظت از تنوع ‌زیستی و تحقق اهداف توسعه پایدار داشته ‌است.
 
استفاده از فناوری مهندسی ژنتیک مدرن در عصر حاضر ضروری است، اما فناوری‌ها به تنهایی معجزه نمی‌کنند. استفاده از فناوری تراریخته هم در کنار عملیات کشاورزی مناسب از جمله تناوب زراعی، مدیریت کشت و بکارگیری سایر ظرفیت‌های کشاورزی بهترین نتیجه را خواهد داشت.

00